U là khối tân sinh do tế bào tăng sinh bất thường, quá mức và có tính tự động. Khối u thường tồn tại lâu dài, có thể tiến triển lành tính hoặc ác tính.

U ác nguồn gốc biểu mô gọi là carcinoma. Sarcoma là u ác nguồn gốc trung mô hoặc mô liên kết.

U ác có nguồn gốc trung mô, mô liên kết được gọi là sarcoma. Đây là điểm dễ nhầm với carcinoma.

U lành thường phát triển chậm, ít xâm lấn và ít gây chết người. Tuy nhiên, u lành vẫn có thể nguy hiểm nếu nằm ở vị trí quan trọng.

U ác thường phát triển nhanh, xâm lấn mô xung quanh, có khả năng di căn và dễ tái phát sau điều trị.

U ác có tính đa dạng tế bào, đa kích thước, tăng tỷ lệ nhân/bào tương, nhân tăng sắc, hạt nhân rõ và có nhiều phân bào bất thường.

Ung thư tại chỗ là giai đoạn sớm, tế bào ác tính còn giới hạn trong lớp biểu mô và chưa phá vỡ màng đáy.

Khi tế bào ung thư phá vỡ màng đáy và xâm nhập mô bên dưới hoặc mô lân cận, tổn thương được xem là ung thư xâm lấn.

Trong TNM, T đánh giá u nguyên phát, N đánh giá hạch vùng, M đánh giá di căn xa. M1 nghĩa là có di căn xa.

Theo phân giai đoạn, giai đoạn 4 là ung thư đã có di căn xa, thường tiên lượng nặng hơn các giai đoạn còn khu trú.

Một số u lành có thể hóa ác, ví dụ u tuyến đại tràng. Vì vậy, không phải mọi u lành đều hoàn toàn vô hại.

Tiền ung thư là tổn thương làm tăng nguy cơ ung thư, nhưng không phải tất cả tổn thương tiền ung thư đều sẽ chuyển thành ung thư.

Nghịch sản nặng kéo dài có thể chuyển thành carcinom tại chỗ; nếu tiếp tục tiến triển và phá vỡ màng đáy sẽ thành carcinom xâm lấn.

Lymphoma là u ác nguồn gốc lympho. Đây là một trong các u ác có đuôi “-oma”, nên dễ gây nhầm với u lành.

Fibroma là u lành của mô sợi. Đuôi “-oma” thường dùng cho u lành, nhưng có ngoại lệ như melanoma, lymphoma.

U ác thường tiến triển nhanh, xâm lấn mô xung quanh, có thể di căn và gây biểu hiện toàn thân như suy kiệt.

Trong quá trình xâm lấn – di căn, tế bào ung thư cần mất liên kết tế bào, điển hình liên quan bất hoạt E-cadherin.

Tế bào ung thư tiết hoặc kích hoạt enzyme làm thoái hóa màng đáy và chất nền ngoại bào, tạo đường cho xâm nhập mô xung quanh.

Hội chứng cận ung là các biểu hiện không giải thích trực tiếp bằng sự phát triển khối u tại chỗ hay di căn. Nó có thể là biểu hiện sớm và dễ bị nhầm với di căn.

Cachexia là tình trạng suy kiệt trong ung thư, thường có giảm mô mỡ, giảm BMI, yếu, chán ăn, thiếu máu và liên quan yếu tố từ khối u cùng đáp ứng miễn dịch của cơ thể.

Khi tế bào ác tính còn giới hạn trong biểu mô và chưa phá màng đáy, đó là carcinom tại chỗ, tương ứng Tis trong TNM.

T mô tả khối u nguyên phát, gồm kích thước và mức độ lan rộng tại chỗ. Dính mô kế cận gợi ý mức độ T cao hơn.

N đánh giá hạch bạch huyết vùng. N0 nghĩa là không thấy di căn hạch vùng; M0 mới là không thấy di căn xa.

M1 nghĩa là có di căn xa. Đây là tiêu chí quan trọng để xếp bệnh vào giai đoạn tiến triển nặng.

U lành thường ít gây chết người, nhưng nếu nằm ở vị trí quan trọng như não, tim, phổi hoặc gây chèn ép mạch máu thì vẫn có thể đe dọa tính mạng.

U lành xuất phát từ biểu mô tuyến gọi là adenoma. Nếu ác tính từ biểu mô thì gọi carcinoma.

Xâm lấn mô xung quanh và di căn là hai đặc điểm quan trọng của u ác, trong khi u lành thường không xâm lấn và không di căn.

Nghịch sản là rối loạn tăng sinh tế bào, làm thay đổi hình dạng, kích thước và cách sắp xếp tế bào trong mô. Nghịch sản nặng kéo dài có thể dẫn đến ung thư.

Tis là carcinom tại chỗ, N0 là không thấy di căn hạch vùng, M0 là không thấy di căn xa.

Theo bảng giai đoạn, giai đoạn 2 là bắt đầu lan rộng và di căn đến hạch. Giai đoạn 4 là có di căn xa.

U quái có thể chứa nhiều thành phần mô khác nhau, giống các thành phần của cơ thể. Tài liệu ghi chú u có thành phần như “một đứa nhỏ” trong ổ bụng là u quái.

Dấu ấn như AFP có thể hỗ trợ, nhưng không tuyệt đối. Có trường hợp ung thư gan mà AFP không tăng, nên không thể dựa duy nhất vào dấu ấn để loại trừ ung thư.

p53 được xem như “người bảo vệ bộ gene”, giúp ngừng chu trình tế bào để sửa chữa DNA; nếu tổn thương không sửa được, tế bào có thể bị loại bỏ. Đột biến TP53 làm mất cơ chế kiểm soát này.

Quá trình xâm lấn gồm mất liên kết tế bào, thoái hóa màng đáy và chất nền ngoại bào, kết nối với chất nền ngoại bào mới rồi di chuyển.

Nghịch sản nặng có thể chiếm toàn bộ chiều dày biểu mô. Nếu tế bào ác tính vẫn chưa phá màng đáy thì phù hợp với carcinom tại chỗ, chưa phải ung thư xâm lấn.