Tài liệu nêu rõ bức xạ ion hoá tác dụng lên vật chất theo những cơ chế khác nhau tùy thuộc vào bản chất và năng lượng của tia.

Hạt mang điện khi đi qua vật chất chủ yếu gây ion hóa và kích thích nguyên tử, phân tử môi trường.

Các cơ chế đặc trưng của photon năng lượng cao với vật chất gồm hiệu ứng quang điện, Compton, tạo cặp.

Đây là mô tả điển hình của hiệu ứng quang điện.

Trong Compton, photon không mất hoàn toàn mà bị tán xạ, đồng thời electron nhận một phần năng lượng.

Tạo cặp là quá trình photon biến thành một electron và một positron gần hạt nhân.

Khi hạt mang điện bị giảm tốc mạnh trong trường Coulomb của hạt nhân, nó phát ra bức xạ hãm. Dạng này cũng có trong bộ đề ôn tập.

Ba cơ chế thường được học cho photon năng lượng cao là quang điện, Compton, tạo cặp.

Cường độ chùm tia giảm do năng lượng bị lấy đi qua các quá trình hấp thụ và tán xạ.

Khi học truyền tia X qua vật chất, đại lượng mô tả mức giảm cường độ là hệ số suy giảm tuyến tính $\mu$.

Ion hóa là làm bật electron ra khỏi nguyên tử, tạo ion dương và electron tự do.

Kích thích là quá trình nguyên tử nhận năng lượng nhưng chưa bị ion hóa

Trong bộ đề, phương án đúng cho tương tác của hạt mang điện gồm bức xạ hãm, kích thích, ion hóa, tán xạ Compton theo cách ra đề của tài liệu ôn tập.

Hiệu ứng quang điện làm photon bị hấp thụ mạnh, từ đó tạo sự khác nhau về mức đen trắng giữa các mô trong ảnh X-quang.

Photon tán xạ Compton đi lệch hướng, tạo nhiễu và làm giảm chất lượng ảnh.

Tạo cặp cần ngưỡng năng lượng đủ để sinh ra e⁻ và e⁺, nên không thể xảy ra với photon năng lượng thấp.

Hủy cặp là quá trình electron và positron triệt tiêu lẫn nhau, tạo photon gamma.

Tia beta là dòng electron nên khi bị giảm tốc gần hạt nhân sẽ phát bức xạ hãm. Bộ đề cũng dùng chính dạng hỏi này. 

Sự suy giảm chùm tia qua vật chất tuân theo quy luật mũ:

I=I0e−μxI = I_0 e^{-\mu x}

μ thay đổi theo loại vật chất và năng lượng bức xạ. Bộ đề ôn tập cũng có câu hỏi về các tham số ảnh hưởng đến hệ số suy giảm. 

Đây là công thức suy giảm mũ chuẩn của chùm tia trong vật chất.

Giải thích ngắn:

II0=e−μx=e−0,193×2,5=e−0,4825≈0,617\frac{I}{I_0}=e^{-\mu x}=e^{-0,193\times2,5}=e^{-0,4825}\approx 0,617

Xấp xỉ 62%. Đây là dạng bài có ngay trong bộ đề.

Giải thích ngắn:
Vì I=I0e−μx, nên khi $x$ tăng thì II giảm.

Quang điện là quá trình photon bị hấp thụ hoàn toàn bởi electron liên kết.

Trong Compton, photon chỉ mất một phần năng lượng, vẫn tồn tại dưới dạng photon tán xạ.

Bộ đề nêu rõ tia X đặc trưng sinh ra khi electron lớp vỏ chuyển từ mức năng lượng cao về mức thấp.

Trong quang điện, photon bị hấp thụ hoàn toàn, không còn photon sau tương tác.

Compton là nguyên nhân quan trọng của tán xạ làm mờ ảnh.

Giải thích ngắn:

CT=1000⋅0,165−0,2260,226=1000⋅−0,0610,226≈−270CT = 1000\cdot \frac{0,165-0,226}{0,226} =1000\cdot \frac{-0,061}{0,226}\approx -270

Đây là bài có sẵn trong bộ đề. 

Bộ đề nêu ví dụ gamma tương tác tạo ra các gốc như OH và H để gây phản ứng hóa học lên DNA là hiệu ứng gián tiếp. 

Hạt alpha mang điện tích lớn và khối lượng lớn nên gây ion hóa mạnh trong quãng đường ngắn.

Suy giảm theo hàm mũ nên qua nhiều lớp cùng loại:

I=I0e−μ(x1+x2)I = I_0 e^{-\mu(x_1+x_2)}

Đây là ý tổng quát nhất mà tài liệu nhấn mạnh.

Đây là kết luận khái quát đúng nhất, bám sát phần lý thuyết và bài tập trong tài liệu.