Tiết túc y học gồm hai nhóm lớn có ý nghĩa y học là lớp Côn trùng (Insecta) và lớp Nhện (Arachnida). Đây là các ngoại ký sinh thường hút máu và có khả năng truyền bệnh.

Tiết túc là nhóm ngoại ký sinh, thường sống trên da, lông hoặc tóc của vật chủ và dinh dưỡng bằng cách hút máu.

Nhiều loài tiết túc như muỗi, ve, mò, bọ chét hút máu để duy trì sự sống và sinh sản.

Cơ thể tiết túc được bao bọc bởi lớp vỏ kitin cứng nhưng vẫn có tính đàn hồi nhất định

Tiết túc có cơ thể đối xứng hai bên, là đặc điểm cơ bản của ngành Chân khớp

Tên gọi “chân đốt” xuất phát từ việc chân được cấu tạo bởi nhiều đốt khớp nối linh hoạt.

Nhiều loài tiết túc là vector truyền bệnh như sốt rét, sốt xuất huyết, dịch hạch, giun chỉ.

Anopheles là muỗi truyền bệnh sốt rét, thuộc lớp Côn trùng.

Tiết túc phân tính rõ rệt, có cá thể đực và cá thể cái.

Khi cùng ký sinh trên người và động vật, tiết túc có thể đóng vai trò cầu nối truyền bệnh.

Lớp vỏ kitin tuy cứng nhưng vẫn có tính đàn hồi, cho phép cơ thể phát triển. Đây là một đặc điểm thích nghi quan trọng của tiết túc.

Muỗi là vector điển hình. Khi hút máu người bệnh rồi hút máu người lành, chúng có thể truyền tác nhân gây bệnh sang vật chủ mới.

Nhiều tiết túc phần lớn sống ngoài môi trường, khi cần thức ăn mới bám vật chủ để hút máu.

Tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung đồ sinh hoạt có thể làm tiết túc di chuyển sang vật chủ mới.

Khơi thông cống rãnh, dọn rác, loại bỏ ao tù là biện pháp làm mất nơi sinh sản của tiết túc.

Hóa chất có ưu điểm là tác dụng nhanh và hiệu lực cao, nhưng có nguy cơ kháng hóa chất và ô nhiễm môi trường.

Phương pháp sinh học dùng thiên địch hoặc vi sinh vật gây bệnh cho côn trùng, ít gây ô nhiễm và ít độc cho người, gia súc.

Phương pháp di truyền làm giảm khả năng sinh sản bằng biến đổi hoặc phá vỡ cấu trúc di truyền.

Nhiều tiết túc đóng vai trò vector, truyền mầm bệnh từ người này sang người khác hoặc từ động vật sang người.

Nguyên tắc là có ăn mới sinh sản; ăn nhiều sinh sản nhiều, ăn ít sinh sản ít.

Có ăng ten, 3 cặp chân và thân chia 3 phần là đặc điểm nhận diện côn trùng

Lớp Nhện có cơ thể gồm đầu ngực và bụng; đây là điểm dễ nhầm với côn trùng.

Nếu nơi sinh sản còn tồn tại, bọ gậy tiếp tục phát triển thành muỗi trưởng thành, làm hiệu quả không bền.

Vết đốt gây sẩn ngứa là tác hại tại chỗ; truyền mầm bệnh là vai trò vector quan trọng hơn.

Che đậy thức ăn, dọn rác làm giảm nguồn thức ăn và nơi phát triển của ruồi, từ đó giảm sinh sản.

Dùng thiên địch hoặc vi sinh vật gây bệnh cho côn trùng là phương pháp sinh học.

Dùng hóa chất diệt tiết túc khi tiếp xúc hoặc ăn phải là phương pháp hóa học

Làm thế hệ sau mất khả năng sinh sản là bản chất của phương pháp di truyền học.

Ngăn tiếp xúc giữa tiết túc và người là biện pháp cơ học, giúp hạn chế đốt hút máu và truyền bệnh.

Mỗi loài có sinh thái khác nhau, nên phòng chống cần phối hợp nhiều biện pháp phù hợp.

Cải tạo môi trường tác động vào nơi sinh sản và điều kiện tồn tại, nên giảm nguồn phát sinh thế hệ mới.

Hóa chất có tác dụng nhanh nhưng có thể gây kháng hóa chất và tích lũy trong môi trường.

Khi tiết túc hút máu cả người và động vật, chúng có thể truyền mầm bệnh giữa các vật chủ khác loài.

Phun hóa chất tác động lên muỗi, phát quang và khơi thông cống rãnh làm giảm nơi trú ẩn, sinh sản.

Dọn rác là cơ học/cải tạo môi trường; phun hóa chất là hóa học; thả thiên địch là sinh học; con đực bất thụ là di truyền. Tổng cộng có 4 nhóm biện pháp.