Sán máng là bệnh do các loài thuộc giống Schistosoma gây ra, ký sinh chủ yếu trong hệ tuần hoàn và hút máu.

Sán máng khác nhiều sán lá khác vì ký sinh trong hệ mạch máu, đặc biệt các nhánh tĩnh mạch liên quan ruột, bàng quang, hệ cửa.

S. haematobium liên quan nổi bật đến đường tiết niệu, đặc biệt bàng quang.

S. mansoni gây tổn thương ruột nổi bật, có thể kèm hội chứng lỵ và tổn thương trực tràng.

S. japonicum thường gây bệnh cảnh nặng liên quan ruột, gan, lách.

Trứng sán máng hình bầu dục, không có nắp và có gai; vị trí gai giúp phân biệt loài.

Ấu trùng đuôi chẻ đôi của sán máng rời ốc, bơi tự do trong nước và có khả năng xuyên qua da người.

Người lội, tắm hoặc tiếp xúc với nước có ấu trùng sán máng có thể bị ấu trùng xuyên qua da.

Trùng lông sau khi ra nước sẽ tìm đến một số loài ốc để phát triển thành trùng đuôi.

Praziquantel là thuốc được dùng để điều trị bệnh sán máng.

Con đực có phần thân dẹt, hai bờ cuộn lại tạo rãnh hình máng, ôm con cái ở bên trong.

Nhiều sán lá là lưỡng tính, còn sán máng có con đực và con cái riêng biệt.

S. haematobium gây bệnh tiết niệu, trứng thường được phát hiện trong nước tiểu.

Hai loài này liên quan chủ yếu đến ruột, gan, lách nên chẩn đoán trực tiếp thường dựa vào tìm trứng trong phân.

Tiêu bản phân trực tiếp có thể không đủ nhạy, do đó cần phương pháp phong phú trứng như Kato cải tiến.

Tài liệu nêu đa số trứng S. haematobium được bài tiết vào khoảng giữa ngày

S. haematobium gây bệnh tiết niệu với đái máu kèm đái hắt và đái buốt.

S. mansoni nổi bật với tiêu chảy, ăn không tiêu, hội chứng lỵ và tổn thương trực tràng.

Bệnh do S. mansoni có thể phát hiện trứng trong phân khoảng 33–34 ngày sau khi mắc.

Trùng đuôi rời ốc bơi tự do trong nước; nhiệt độ thuận lợi nhất được nêu là 32–35°C.

Giai đoạn sớm là ấu trùng qua da, có thể gây viêm ngứa, nổi mẩn; bạch cầu ái toan tăng do đáp ứng dị ứng ký sinh trùng.

Đái máu và đái buốt gợi ý S. haematobium; chẩn đoán trực tiếp quan trọng là tìm trứng trong nước tiểu.

S. mansoni gây triệu chứng ruột nổi bật, có thể kèm sốt, nhiễm độc, gan lách to, thiếu máu.

Bệnh do S. japonicum ở thời kỳ ủ bệnh có thể nổi mày đay, sốt, ngứa, viêm phổi xuất hiện sớm.

Trứng ra ngoài theo phân hoặc nước tiểu, nở thành trùng lông, vào ốc phát triển, sau đó thành trùng đuôi xâm nhập người.

Đây là điểm phân biệt kinh điển: S. haematobium liên quan tiết niệu, còn S. mansoni liên quan đường ruột.

Nhiều sán lá có trứng có nắp, còn sán máng có trứng không nắp và có gai.

Trùng đuôi rời ốc, bơi trong nước và có thể xuyên qua da khi người tiếp xúc.

Các phương pháp tìm trứng trong nước tiểu liên quan đến trọng lượng trứng, thường dùng nguyên lý làm lắng; mẫu lớn giúp tăng khả năng phát hiện.

Với S. mansoni và S. japonicum, phân trực tiếp có thể kém nhạy; nên dùng phương pháp phong phú trứng như Kato cải tiến.

Nhiễm nhẹ có thể giống viêm bàng quang mạn; nhiễm nặng có thể viêm thận, sỏi thận, ung thư hóa, thiếu máu và suy mòn.

Khi sán đã đẻ trứng, biểu hiện liên quan cơ quan thải trứng như trực tràng hoặc bàng quang rõ hơn.

Trứng theo phân hoặc nước tiểu ra môi trường nước, nở thành trùng lông rồi vào ốc; xử lý chất thải giúp cắt chu kỳ.

Đường xâm nhập chủ yếu là qua da, nhưng tài liệu cũng nêu có thể nhiễm do uống nước có ấu trùng.

Phòng bệnh sán máng cần giáo dục sức khỏe, lọc và làm sạch nước, xử lý phân/nước tiểu người bệnh, tránh tiếp xúc da với nước có ấu trùng.