Ba yếu tố cốt lõi làm sốt rét lưu hành là tác nhân gây bệnh, trung gian truyền bệnh và khối cảm thụ.

Muỗi Anopheles cái truyền KST sốt rét khi hút máu người.

Sốt rét do các loài Plasmodium ký sinh trong máu người gây ra.

P. falciparum chiếm tỷ lệ cao nhất và thường liên quan bệnh cảnh nặng hơn.

Người có KST trong máu, dù có triệu chứng hoặc không, đều có thể là nguồn bệnh cho muỗi hút máu.

KST sốt rét là tác nhân bắt buộc; không có tác nhân thì không có dịch sốt rét.

Khối cảm thụ là nhóm người có khả năng bị nhiễm và phát bệnh khi tiếp xúc nguồn lây.

Dịch sốt rét chịu tác động của môi trường tự nhiên và điều kiện xã hội.

Nóng ẩm và nhiều nơi nước đọng giúp muỗi sinh sản, làm tăng nguy cơ truyền bệnh.

Sốt rét truyền qua muỗi đốt, nên tránh muỗi đốt là biện pháp bảo vệ trực tiếp.

P. falciparum thường gây dịch nặng, khởi phát nhanh và nguy cơ tử vong cao.

Các loài khác thường gây dịch diễn biến chậm, tương đối nhẹ nhưng kéo dài.

Nhiều loài phối hợp làm bệnh cảnh và dịch tễ khó dự đoán, khó kiểm soát hơn

P. vivax đứng sau P. falciparum về tỷ lệ gây bệnh tại Việt Nam.

P. malariae chiếm tỷ lệ thấp hơn nhiều so với P. falciparum và P. vivax.

Nhà lụp sụp, tối thấp, cây cối um tùm và nước đọng giúp muỗi trú ẩn, sinh sản.

Nghèo đói và y tế hạn chế làm sức đề kháng kém, chẩn đoán muộn, điều trị không kịp.

Y tế cơ sở giúp phát hiện ca bệnh, điều trị đúng và tổ chức phòng bệnh tại cộng đồng.

Nhiều thủy vực và rừng rậm giúp muỗi Anopheles sinh sản, trú ẩn và truyền bệnh.

Thuốc phòng cần dùng theo hướng dẫn y tế để tránh sai thuốc, sai liều hoặc bỏ sót nguy cơ.

P. falciparum thường gây bệnh nặng, diễn biến nhanh; chậm điều trị làm tăng nguy cơ ác tính và tử vong.

Người không triệu chứng nhưng có KST trong máu vẫn có thể truyền KST cho muỗi khi bị muỗi đốt.

Thiếu một trong ba mắt xích này thì chu trình lan truyền sốt rét tự nhiên bị phá vỡ.

Diệt muỗi là cần thiết, nhưng nếu người mang KST vẫn tồn tại thì nguồn bệnh vẫn còn.

Ao tù và rừng rậm thuận lợi cho muỗi; không ngủ màn làm tăng phơi nhiễm; y tế khó tiếp cận làm chậm kiểm soát.

Điều trị đúng giúp làm sạch KST trong máu, giảm khả năng muỗi hút phải KST và truyền tiếp.

Muỗi là trung gian, nhưng cần có KST từ người bệnh hoặc người mang KST để duy trì lan truyền.

P. vivax có thể tồn tại dạng ngủ ở gan, liên quan tái phát nếu không xử trí phù hợp.

Lập kế hoạch cần biết tác nhân, vector, khí hậu, chỉ số dịch tễ, nguồn lực và giải pháp kỹ thuật.

Mục tiêu là giảm mắc, giảm tử vong và tiến tới loại trừ bệnh sốt rét.

75% của 100 ca = 75 ca. Đây là dạng tính tỷ lệ đơn giản trong đánh giá cơ cấu loài.

20% của 200 = 40; 30% của 200 = 60. Vậy khoảng phù hợp là 40–60 ca.

1% của 500 = 5; 2% của 500 = 10. Vậy khoảng phù hợp là 5–10 ca.

Phun hóa chất nhằm giảm muỗi truyền bệnh, tức là tác động trực tiếp vào vector.

Kiểm soát sốt rét cần tác động đồng thời vào muỗi truyền bệnh, nguồn KST ở người và khối cảm thụ.