Khi chất keo ứ đọng trong lòng nang tuyến, biểu mô bị ép dẹt và trở nên mỏng hơn. Đây là dạng chuyển dạng nhẹ, chủ yếu thay đổi hình thái.

FNA giúp lấy mẫu nhỏ từ tổn thương để định hướng lành – ác, đặc biệt hữu ích với nhân tuyến giáp.

Kim số 23–24 thường dùng trong FNA; số kim càng lớn thì kim càng nhỏ.

Calci hóa nghịch dưỡng là lắng calci trong mô tổn thương hoặc mô chết; trong ung thư tuyến giáp dạng nhú có thể gặp thể cát.

U ác thường có tế bào đa dạng, nhân tăng sắc, tỉ lệ nhân/bào tương tăng và phân bào nhiều, có thể bất thường.

U lành thường biệt hóa tốt, mô học gần giống mô bình thường, phát triển chậm và không di căn.

Basedow là bệnh tự miễn liên quan tuyến giáp, nên được xếp vào nhóm tự miễn đặc hiệu cơ quan.

Hashimoto là bệnh tự miễn ở tuyến giáp, có tính đặc hiệu cơ quan.

Đại thể là những thay đổi nhìn được bằng mắt thường như kích thước, màu sắc, mật độ, giới hạn khối.

Tế bào ác tính thường đa dạng kích thước, nhân tăng sắc, hạt nhân rõ và có thể có phân bào bất thường.

U lành phát triển chậm nhưng vẫn có thể gây chèn ép nếu kích thước lớn hoặc ở vị trí hẹp.

U lành thường có giới hạn rõ, tế bào đồng nhất, không xâm lấn và không di căn.

Xâm lấn mô xung quanh là tiêu chí quan trọng của u ác, đặc biệt khi đi kèm dị dạng tế bào và phân bào bất thường.

Tăng sản là tăng số lượng tế bào do tăng hoạt động phân bào, khác với phì đại là tăng kích thước tế bào.

Kích thích hormon đặc hiệu quá mức có thể gây tăng sản bệnh lý ở mô tuyến.

Chất keo ứ đọng làm tế bào nang bị ép dẹt. Đây là chuyển dạng hình thái, chưa phải nghịch sản hay ung thư.

Thể cát là dạng vi vôi hóa, được xếp vào calci hóa nghịch dưỡng trong mô tổn thương.

FNA phù hợp khi cần mẫu tế bào nhỏ để chẩn đoán ban đầu, nhất là với nhân tuyến giáp.

FNA lấy tế bào rời nên có thể không đánh giá đầy đủ cấu trúc vỏ bao và xâm lấn mạch/vỏ trong một số u dạng nang.

Một số bệnh tự miễn có thể đi kèm nhau, trong đó Hashimoto có thể phối hợp với các bệnh tự miễn khác.

Tập hợp các dấu hiệu gồm tế bào đa dạng, nhân tăng sắc, phân bào bất thường và xâm lấn là kiểu hình của u ác.

Với một số u, đặc biệt dạng nang, tiêu chí xâm lấn vỏ hoặc mạch cần mô học, FNA có thể chưa đủ.

Xâm lấn là tiêu chí bản chất của u ác. Kích thước lớn hoặc còn chất keo không đủ để khẳng định ác tính.

Thể cát là dấu hiệu kinh điển thường được nhắc trong ung thư tuyến giáp dạng nhú.

Phì đại là tăng kích thước tế bào; tăng sản là tăng số lượng tế bào do phân bào.

Keo tích trong nang làm nang giãn, gây ép cơ học lên biểu mô nang khiến tế bào dẹt mỏng.

Biểu mô dẹt do bị ép là thay đổi thích nghi/chuyển dạng. Các lựa chọn còn lại thuộc hoại tử.

Đánh giá ác tính dựa vào hình thái tế bào, nhân, phân bào và xâm lấn mô xung quanh.

Bệnh tự miễn xuất hiện khi cơ thể đáp ứng bất thường với thành phần của chính mình.

Xâm nhập qua vỏ/mô lân cận là dấu hiệu quan trọng để nghĩ đến u ác, hơn là chỉ dựa vào triệu chứng chèn ép.

U lành ở tuyến nội tiết vẫn có thể gây triệu chứng do chức năng hormon; kết luận ác tính cần tiêu chí mô học.

Nhân tăng sắc, hạt nhân rõ, tỉ lệ nhân/bào tương tăng là các dấu hiệu tế bào học thường gặp trong u ác.

Nhiều chất keo có thể gặp trong bướu giáp keo hoặc tổn thương giàu keo; vẫn cần đối chiếu tế bào, siêu âm và lâm sàng.

Kích thước lớn và chèn ép không đồng nghĩa ác tính. U lành vẫn có thể gây triệu chứng do kích thước/vị trí.

Calci hóa nghịch dưỡng xảy ra tại mô chết hoặc mô tổn thương, không nhất thiết cần tăng calci máu.