Viêm phổi làm đau khi thở, giảm độ co giãn vùng phổi viêm và có vùng đông đặc ít tham gia trao đổi khí, nên gây rối loạn cả thông khí lẫn khuếch tán.

Đau tại vùng phổi viêm khiến bệnh nhân không dám hít sâu, làm giảm thông khí phế nang.

Phù phổi làm dịch ứ trong phế nang, cản trở khuếch tán O₂ và CO₂ qua màng phế nang – mao mạch.

Suy tim trái làm máu ứ ngược về tĩnh mạch phổi, tăng áp lực thủy tĩnh mao mạch phổi, đẩy nước vào phế nang.

Lao nguyên phát là lần đầu cơ thể tiếp xúc với vi khuẩn lao, thường gặp ở trẻ nhỏ hơn người trưởng thành.

Phức hợp nguyên thủy gồm mụn nhiễm lao Ghon, viêm hạch rốn phổi/cạnh khí quản và viêm mạch lympho nối giữa hai tổn thương.

Lao thứ phát thường xuất hiện ở đỉnh thùy trên do điều kiện oxy thuận lợi cho vi khuẩn lao ái khí.

Giảm oxy máu gây co tiểu động mạch phổi, làm tăng sức cản phổi; lâu ngày thất phải phải làm việc nhiều và dẫn đến tâm phế mạn.

Hen phế quản làm co thắt phế quản nhỏ, tăng sức cản đường dẫn khí, gây khó thở kiểu tắc nghẽn.

Co cơ trơn phế quản nhỏ làm hẹp đường dẫn khí, đặc biệt cản trở thì thở ra nên gây khó thở rõ.

Viêm nặng làm các chất trung gian viêm tăng, gây giãn mạch và tăng tính thấm mao mạch, khiến dịch thoát ồ ạt vào phế nang.

Khi truyền dịch quá nhanh, lượng máu về tuần hoàn phổi tăng đột ngột, làm tăng áp lực thủy tĩnh tại mao mạch phổi.

Khí clo kích thích phản xạ giãn mạch phổi, làm tăng tính thấm thành mạch, khiến dịch vào lòng phế nang.

Ở giai đoạn viêm, vùng phổi thông khí kém nhưng vẫn còn tưới máu, tạo mất cân bằng thông khí/tưới máu. Khi đông đặc, máu ít qua vùng kém thông khí hơn nên bớt pha trộn máu thiếu oxy.

Giảm surfactant làm phế nang dễ xẹp, giảm diện tích bề mặt trao đổi khí, từ đó làm giảm khuếch tán.

Xơ phổi làm mô kẽ dày lên, tăng khoảng cách khuếch tán giữa phế nang và mao mạch, gây giảm trao đổi khí.

Giảm oxy kéo dài làm co tiểu động mạch phổi, tăng sức cản phổi, thất phải phải bơm mạnh hơn và dần suy.

Tổn thương lao mới có thể là thâm nhiễm dạng nốt, hình ảnh hang hoặc bóng mờ từng đám.

U lao là khối viêm lao khu trú, có hoại tử bã đậu, hình thành sau nhiều đợt viêm tiến triển rồi trở thành mạn tính.

Lao kê là thể lao cấp tính do vi khuẩn lao lan theo đường máu đến phổi và nhiều cơ quan khác, tạo các hạt nhỏ li ti.

Chuyển sản là đáp ứng thích nghi khi biểu mô trụ giả tầng chuyển thành biểu mô lát tầng. Tuy nhiên kích thích kéo dài có thể tiến đến nghịch sản và ung thư.

Nghịch sản nặng kéo dài là tổn thương tiền ung thư, có thể tiến triển thành carcinom tại chỗ và sau đó là carcinom xâm lấn.

Bụi than là sắc tố ngoại sinh, được đại thực bào phế nang thực bào và tích lũy trong phổi.

Viêm phổi nặng làm tăng tính thấm mao mạch phổi, dịch thoát vào lòng phế nang gây phù phổi.

CO₂ tan tốt hơn O₂ nên khuếch tán dễ hơn; vì vậy giảm khuếch tán thường biểu hiện thiếu oxy rõ hơn ứ CO₂ lúc đầu.

Khi nhầy tăng và lông chuyển giảm hoạt động, đờm khó được tống ra ngoài, làm tăng tắc nghẽn và nhiễm khuẩn.

Tắc nghẽn làm bệnh nhân thở ra khó, thể tích thở ra tối đa trong giây đầu tiên giảm, kéo theo giảm FEV₁/FVC.

Hen phế quản là bệnh lý đường dẫn khí gây hẹp phế quản, làm tăng sức cản thông khí, nhất là thì thở ra.

Giảm CD4 làm suy giảm miễn dịch qua trung gian tế bào, khiến vi khuẩn lao tăng sinh nhiều và phản ứng u hạt có thể không điển hình.

Hoại tử bã đậu là hình ảnh kinh điển trong lao, thuộc nhóm viêm đặc hiệu.

Xơ hóa, dày dính màng phổi sau điều trị là dấu vết tồn lưu, phản ánh khỏi bệnh không hoàn toàn hoặc để lại di chứng.

Thiếu oxy kích thích thận tiết erythropoietin, tăng sinh hồng cầu để nâng khả năng chuyên chở oxy của máu.

Trong thiếu oxy mạn, cơ thể ưu tiên máu cho não; giãn mạch não có thể gây nhức đầu, thường rõ vào buổi sáng.

Khi máu ít đi qua vùng đông đặc kém thông khí, máu được chuyển sang vùng phế nang thông khí tốt hơn, giúp cải thiện tương đối trao đổi oxy.

Hô hấp gồm nhiều khâu: thông khí, khuếch tán, vận chuyển và hô hấp tế bào. Rối loạn ở một khâu có thể kéo theo rối loạn các khâu tiếp theo, dẫn đến thiểu năng hô hấp.