U là một khối tân sinh, hình thành do tế bào tăng sinh bất thường, quá mức và có tính tự động. Các đáp án còn lại mô tả viêm, hoại tử hoặc sẹo, không phải bản chất của u.

U giả có thể có dạng khối giống u nhưng không phải tân sinh thật. Ví dụ mô thừa dạng u hoặc mô lạc chỗ dạng u không có bản chất tăng sinh tự động như u thật.

U lành thường được đặt tên theo mô xuất phát cộng hậu tố “-oma”. U lành mô sợi là Fibroma; mô sụn là Chondroma; biểu mô tuyến là Adenoma.

U ác của biểu mô gọi là carcinoma. Sarcoma là u ác của mô trung mô hoặc mô liên kết; lymphoma là u ác dòng lympho; leukemia là bệnh ác tính dòng máu.

Sarcoma là thuật ngữ dùng cho u ác có nguồn gốc trung mô hoặc mô liên kết. Carcinoma thuộc biểu mô; adenoma và papilloma thường là u lành biểu mô.

U lành thường có vỏ bao hoặc giới hạn rõ, dễ di động và phát triển chậm. U ác thường không có vỏ bao, dễ dính, xâm lấn và có thể xuất huyết, hoại tử.

U ác thường có tế bào đa dạng về kích thước, hình dạng, tăng tỉ lệ nhân/bào tương, nhân tăng sắc, hạt nhân rõ và phân bào nhiều hoặc bất thường.

U lành thường phát triển chậm, khu trú, biệt hóa cao và mô học giống mô bình thường. Di căn, xâm lấn và tái phát nhanh là đặc điểm nghiêng về u ác.

Một số u ác vẫn có đuôi “-oma”, trong đó có melanoma, lymphoma, thymoma, teratoma, astrocytoma, glioblastoma, pheochromocytoma và dysgerminoma.

U ác thường phát triển nhanh, xâm lấn mô xung quanh, dễ tái phát và có khả năng di căn. Đây là các đặc điểm có giá trị phân biệt với u lành.

Một số u lành có khả năng hóa ác, ví dụ u tuyến đại tràng. Không phải mọi polyp đều là ung thư xâm lấn; cần dựa vào mô học, màng đáy và mức độ nghịch sản.

Ung thư tại chỗ là giai đoạn sớm, tế bào ác tính còn giới hạn trong lớp biểu mô và chưa phá vỡ màng đáy. Khi phá màng đáy, tổn thương trở thành ung thư xâm lấn.

Phá vỡ màng đáy là mốc quan trọng để chuyển từ ung thư tại chỗ sang ung thư xâm lấn. Khi đã xâm nhập mô đệm, nguy cơ lan rộng và di căn tăng lên.

U lành thường tiến triển chậm, khu trú, ít gây triệu chứng nếu chưa chèn ép. U ác thường phát triển nhanh, xâm lấn, có thể di căn và gây rối loạn chức năng.

Calci hóa nghịch dưỡng là lắng đọng calci trong mô chết hoặc mô tổn thương, có thể gặp trong ung thư tuyến giáp dạng nhú với thể cát.

Carcinoma thường di căn theo đường bạch huyết, trong khi sarcoma thường di căn theo đường máu. Đây là điểm dễ nhầm trong câu hỏi phân biệt di căn.

Sarcoma có xu hướng di căn theo đường máu nhiều hơn. Carcinoma thường di căn theo đường bạch huyết, mặc dù trong thực tế một u ác có thể có nhiều cách lan tràn.

U lành ít khi làm chết người, nhưng nếu nằm ở vị trí quan trọng như não hoặc tim, khối u có thể gây chèn ép, rối loạn chức năng nặng và đe dọa tính mạng.

U ác gây rối loạn chức năng do phát triển nhanh, xâm lấn và phá hủy mô. U lành thường bảo tồn chức năng hơn, trừ khi u lớn, chèn ép hoặc tiết hormone bất thường.

Ung thư về bản chất là bệnh của gen. Gen sinh ung khi được tăng hoạt có thể thúc đẩy tăng sinh tế bào bất thường; ví dụ RAS, BRAF, MYC.

Các dấu hiệu như nhân tăng sắc, hạt nhân rõ, tăng tỉ lệ nhân/bào tương, phân bào nhiều và bất thường là đặc điểm vi thể gợi ý u ác.

Nghịch sản nặng toàn bộ lớp biểu mô, nếu chưa phá màng đáy, phù hợp với carcinoma tại chỗ. Nếu phá màng đáy mới gọi là carcinoma xâm lấn.

Xâm lấn và di căn là hai đặc điểm quan trọng nhất của u ác. Kích thước, màu sắc hoặc mật độ có thể hỗ trợ nhưng không đủ để kết luận bản chất ác tính.

Vỏ bao rõ, giới hạn tốt, tế bào đồng nhất, biệt hóa cao và không xâm lấn là những đặc điểm điển hình của u lành.

Tổn thương tiền ung thư làm tăng nguy cơ ung thư nhưng chưa phải ung thư. Khi tế bào ác tính còn trong biểu mô là ung thư tại chỗ; khi phá màng đáy là ung thư xâm lấn.

Màng đáy là ranh giới quan trọng. Khi tế bào ung thư chưa phá màng đáy, tổn thương vẫn là ung thư tại chỗ; triệu chứng hoặc kích thước không phải tiêu chí quyết định.

p53 được xem như “người bảo vệ bộ gen”. Khi DNA tổn thương, p53 giúp ngừng chu kỳ tế bào để sửa chữa; nếu tổn thương không sửa được, tế bào có thể đi vào bất hoạt hoặc apoptosis.

Gen ức chế khối u có chức năng kìm hãm tăng sinh, giữ ổn định bộ gen hoặc kiểm soát chu kỳ tế bào. Khi mất chức năng, tế bào dễ tăng sinh bất thường

Nhóm caretaker, ví dụ BRCA1/2, giúp duy trì số lượng, cấu trúc nhiễm sắc thể và tham gia sửa chữa DNA. Khi rối loạn, bộ gen kém ổn định, nguy cơ ung thư tăng.

Carcinoma thường di căn theo đường bạch huyết nên có thể gặp di căn hạch vùng. Sarcoma thường có xu hướng di căn theo đường máu hơn.

U ác thường phát triển nhanh, mặt cắt đa dạng, có thể xuất huyết và hoại tử. U lành thường đồng nhất hơn, ít có hoại tử rộng nếu không có biến chứng.

Tiền ung thư là tổn thương làm tăng nguy cơ hình thành ung thư, thường liên quan kích thích kéo dài như viêm hoặc chấn thương. Không phải mọi tổn thương tiền ung thư đều trở thành ung thư.

E-cadherin giúp duy trì liên kết tế bào. Khi bất hoạt, tế bào u dễ mất kết dính, tách khỏi khối u ban đầu và tham gia quá trình xâm lấn – di căn.

U lành thường ít gây triệu chứng, nhưng có thể biểu hiện nếu khối u tiết hormone hoặc nằm ở vị trí gây chèn ép. Rối loạn hormone là một lý do quan trọng khiến u lành vẫn có biểu hiện lâm sàng.

U lành thường biệt hóa rất cao và giống mô bình thường. U ác có mức biệt hóa thay đổi từ cao đến thấp, thậm chí có thể mất biệt hóa hoặc thoái sản.