Mô não khi bị thiếu oxy thường không tạo hoại tử đông như tim, thận mà chuyển thành hoại tử hóa lỏng. Đây là điểm rất dễ nhầm vì nhiều cơ quan thiếu máu gây hoại tử đông, nhưng não là ngoại lệ quan trọng.

Ổ nhồi máu ở đa số mô có thể được sửa chữa bằng sẹo, nhưng nhồi máu não thường biến thành bọc chứa dịch lỏng do mô não bị hóa lỏng.

Nhồi máu trắng gặp ở các cơ quan như tim, lách, thận và não khi động mạch nuôi bị tắc. Đặc điểm thường nhạt màu, mềm, có giới hạn tương đối rõ.

Huyết khối trắng chủ yếu gồm tiểu cầu, thường hình thành ở động mạch nơi dòng máu chảy nhanh, ví dụ mạch não.

U lao là tổn thương viêm lao khu trú, có khối hoại tử bã đậu và có thể gặp ở phổi, ruột, não, màng não.

Giai đoạn mất bù của hạ glucose máu gây biểu hiện thần kinh trung ương, nổi bật là tổn thương vỏ não, dẫn đến rối loạn cảm giác, ngôn ngữ, vận động.

Tổn thương thần kinh ngoại vi do đái tháo đường thường bắt đầu bằng cảm giác tê rần, nóng rát, đau ở bàn chân và chi dưới.

Tăng đường máu mạn tính làm glucose thấm vào tế bào Schwann, chuyển hóa thành các đường-cồn như sorbitol và fructose, gây tổn thương thần kinh.

U não và xuất huyết não được xếp trong nhóm yếu tố có thể gây sốt, do tác động lên quá trình điều nhiệt hoặc qua các chất trung gian.

Chết lâm sàng là khi dấu hiệu sống bên ngoài không còn do trung tâm sinh tồn ở não ngừng hoạt động, nhưng nhiều tế bào cơ thể vẫn còn sống nên còn cơ hội hồi sinh trong điều kiện phù hợp.

Não rất nhạy với thiếu oxy. Mốc thường dùng trong tài liệu là khoảng 6 phút; sau đó nguy cơ di chứng não tăng rõ.

Hạ glucose máu có thể gây rối loạn vận động, cảm giác, ngôn ngữ do vỏ não thiếu năng lượng. Nếu xử trí kịp, tổn thương có thể hồi phục và không để lại di chứng.

Mất cảm giác làm bệnh nhân không nhận biết chấn thương nhỏ ở chân. Khi phối hợp với rối loạn mạch máu và nhiễm trùng, có thể dẫn đến loét, nhiễm trùng nặng, hoại tử.

Tổn thương thần kinh tự động có thể gây rối loạn dạ dày-ruột như buồn nôn, tiêu chảy, sụt cân; đồng thời gây rối loạn sinh dục như rối loạn dương cương.

Giang mai bẩm sinh sớm có thể có nhiều tổn thương cơ quan, trong đó có viêm màng não và viêm dây thần kinh.

Giang mai III không chỉ có tổn thương da, niêm mạc dạng củ/gôm mà còn có thể liên quan mạch máu và hệ thần kinh trung ương.

Cùng là vi khuẩn lao nhưng lao phổi, lao xương, lao thận, lao màng não diễn biến khác nhau do vị trí tác dụng khác nhau.

Nang lao điển hình có trung tâm là hoại tử bã đậu, xung quanh có tế bào dạng biểu mô, đại bào, lympho bào.

Đại bào Langhans là tế bào khổng lồ nhiều nhân, nhân thường xếp ở ngoại vi kiểu móng ngựa hoặc vành khăn. Cần phân biệt với đại bào dị vật, nhân xếp không đều và thường trung tâm hơn.

Mô não sau thiếu máu thường bị hoại tử hóa lỏng, nên ổ nhồi máu có xu hướng trở thành khoang/bọc chứa dịch thay vì sẹo xơ đặc.

Đái tháo đường gây tổn thương thần kinh qua tích lũy sorbitol/fructose ở tế bào Schwann và tổn thương mạch nuôi dây thần kinh. Mất cảm giác làm bàn chân dễ bị chấn thương, nhiễm trùng, loét.

Giai đoạn đầu hạ glucose máu kích thích hệ giao cảm, tăng catecholamin gây run, vã mồ hôi, hồi hộp, tăng huyết áp. Giai đoạn muộn mới nổi bật tổn thương vỏ não.

Glucose là cơ chất quan trọng của não. Khi hạ glucose máu nặng, vỏ não bị rối loạn chức năng, gây rối loạn cảm giác, ngôn ngữ, vận động, co giật hoặc hôn mê.

Tắc động mạch nuôi gây nhồi máu. Riêng ở não, ổ nhồi máu thường hóa lỏng và để lại khoang dịch, nên mô tả này phù hợp với nhồi máu não.

U lao là viêm lao khu trú biểu hiện thành khối hoại tử bã đậu, có thể gặp ở não và màng não, thường hình thành sau nhiều đợt viêm tiến triển mạn.

Các yếu tố gây sốt ngoại sinh hoặc bệnh lý như u não, xuất huyết não có thể kích thích tế bào thực bào tạo chất gây sốt nội sinh, tác động lên trung tâm điều nhiệt.

Ngoài cơ chế sorbitol/fructose, tăng đường máu còn gây tổn thương mạch nuôi dây thần kinh, làm dây thần kinh thiếu dinh dưỡng và có thể chết.

Đau do bệnh thần kinh ngoại vi thường có tính chất tê rần, nóng rát, dị cảm. Viêm cấp tại chỗ thường nổi bật sưng, nóng, đỏ, đau.

Giang mai giai đoạn III có thể gây viêm động mạch và viêm thần kinh trung ương. Đây là biến chứng nặng, không chỉ khu trú ở da niêm mạc.

Lympho bào nằm quanh đám hoại tử và đại bào trong nang lao là biểu hiện đáp ứng của cơ thể trong viêm mạn tính.

Cấp cứu hồi sinh có thể có ý nghĩa khi chết lâm sàng xảy ra đột ngột ở cơ thể chưa suy kiệt. Nếu não thiếu oxy quá lâu hoặc đã chết sinh học thì hồi sinh không còn hiệu quả.

Tiếng ồn không cần quá mạnh nhưng kéo dài liên tục vẫn gây bệnh. Đây là ví dụ về ảnh hưởng của thời gian tác dụng của bệnh nguyên.

Cùng nguyên nhân là vi khuẩn lao, nhưng lao phổi, lao xương, lao thận, lao màng não có biểu hiện và hậu quả khác nhau do vị trí tác dụng khác nhau.

Hậu quả nhồi máu phụ thuộc nhiều vào vị trí và kích thước ổ nhồi máu. Với não, vị trí tổn thương quyết định mức độ rối loạn chức năng và nguy cơ tử vong/di chứng.

Trong hạ glucose máu, liệt nửa người có thể không kèm dấu bó tháp và hồi phục nếu điều trị kịp. Cần phân biệt với tổn thương thực thể cố định như nhồi máu não.