E. histolytica là amip, di chuyển nhờ chân giả nên thuộc nhóm trùng chân giả.

Người nhiễm bệnh do nuốt bào nang theo thức ăn, nước uống nhiễm bẩn; thể hoạt động dễ bị acid dạ dày phá hủy.

Amip lỵ chủ yếu gây tổn thương ở ruột già, nhất là vùng manh tràng và đại tràng.

Lỵ amip điển hình có đau bụng quặn, mót rặn, đi tiêu nhiều lần, phân nhầy máu.

Thể histolytica gây bệnh có thể ăn hồng cầu; đây là dấu hiệu quan trọng giúp phân biệt với thể không gây bệnh.

Bào nang trưởng thành của E. histolytica có 4 nhân; E. coli thường có bào nang nhiều nhân hơn.

Bào nang vào cơ thể qua thức ăn, nước uống hoặc tay bẩn nhiễm phân.

Thể hoạt động kém bền, dễ chết khi ra ngoài cơ thể; bào nang mới là thể chịu đựng ngoại cảnh tốt hơn.

Vùng phân nhầy máu dễ chứa thể hoạt động gây bệnh nên có giá trị hơn khi soi tìm amip.

Naegleria fowleri có thể vào qua mũi khi tiếp xúc nước nhiễm amip, sau đó gây bệnh ở hệ thần kinh trung ương.

Phân lỏng thường có thể hoạt động, nhưng thể này nhanh chết nên cần soi càng sớm càng tốt.

Phân cứng thường chứa bào nang, còn thể hoạt động hay gặp hơn trong phân lỏng hoặc nhầy máu.

E. coli là amip hội sinh, bào nang thường có nhiều nhân, có thể đến 8 nhân; dễ nhầm với E. histolytica nếu không chú ý.

Thể hoạt động kém bền, dễ bị phá hủy ở môi trường acid của dạ dày; bào nang có vách bảo vệ nên qua dạ dày tốt hơn.

Mẫu phân thường được đánh tan trong NaCl 0,85% hoặc Lugol để quan sát trực tiếp dưới kính hiển vi.

E. histolytica có chân giả dài, ngoại bào tương trong, nhân thể nhỏ ở giữa và hạt nhiễm sắc mịn quanh màng nhân.

Amip ngoài ruột hay gặp ở gan; biểu hiện có thể gồm đau vùng gan, sốt, gan to.

Thể hoạt động cần được quan sát khi còn sống để thấy di động và đặc điểm thực bào hồng cầu.

Sau khi qua dạ dày, bào nang đến ruột non, thoát vỏ và tạo các amip con rồi xuống ruột già.

Acanthamoeba có thể gây viêm giác mạc, đặc biệt liên quan tiếp xúc nước ô nhiễm hoặc chăm sóc kính áp tròng không đúng.

Amip ăn hồng cầu trong bệnh cảnh lỵ là dấu hiệu rất gợi ý E. histolytica thể histolytica gây bệnh.

Bào nang amip cần phân biệt E. histolytica với các amip khác như E. coli dựa vào số nhân, kích thước và cấu trúc bên trong.

Thể minuta sống trong lòng ruột, không ăn hồng cầu; thể histolytica xâm nhập mô và ăn hồng cầu nên gây bệnh.

Người mang bào nang dù ít triệu chứng vẫn có thể thải bào nang theo phân, làm ô nhiễm nước, thức ăn và lây cho người khác.

Lỵ amip thường có đau bụng, mót rặn, phân nhầy máu; thân nhiệt có thể không thay đổi rõ.

Ở thể ngoài ruột, soi phân có thể không phát hiện được amip; chẩn đoán cần phối hợp lâm sàng, hình ảnh học và phản ứng huyết thanh.

E. coli có thể có bào nang 8 nhân, trong khi bào nang trưởng thành E. histolytica thường 4 nhân.

Làm phết phân trực tiếp dùng lượng phân nhỏ, hòa trong NaCl 0,85% hoặc Lugol, soi toàn mẫu ở X10 và xem chi tiết ở X40.

Thể hoạt động dễ mất di động và hư hại khi để lâu; bào nang trong phân đặc bền hơn nên có thể xem sau.

Naegleria fowleri là amip tự do sống ở nước ngọt, có thể xâm nhập qua mũi và gây viêm não – màng não cấp.

Lỵ amip lây qua đường tiêu hóa do nuốt bào nang; vệ sinh ăn uống và xử lý phân giúp cắt đường lây.

Phân nát, nhão có thể chứa cả thể hoạt động và bào nang; vùng nhầy máu dễ có thể hoạt động.

Người nhiễm có thể mang mầm bệnh; khi điều kiện thuận lợi, amip chuyển sang dạng gây bệnh và xâm nhập mô.

Bào nang là thể bảo vệ, phát tán và lây nhiễm; có vách giúp tồn tại tốt hơn ở ngoại cảnh.

Khi amip đã khu trú ngoài ruột, nhất là ở gan, phân có thể không còn dễ phát hiện thể hoạt động hoặc bào nang; cần phối hợp huyết thanh học và hình ảnh học.